Hoe zorg je voor een duurzame tuin?

'We moeten af van het netheidssyndroom in de tuin'

Hovenier Sjaak Willemstein uit Waddinxveen houdt van duurzame tuinen. Hij was al eens de Duurzaamste Hovenier van Nederland. Volgens Willemstein is een duurzame tuin een plek waar de natuur in evenwicht is en waar dieren, planten en mensen graag verblijven. 

duurzame hovenier


Bron AD: 28 augustus 2018


Hij werkt tegenwoordig met het NL Greenlabel, een duurzaamheidscertificaat voor tuinen. Willemstein werkt hierin samen met Sander Leuverink, hovenier uit Alphen. Mensen kunnen hun tuin, klein of groot, laten keuren op duurzaamheid en krijgen vervolgens een label toegekend. 

Scoort de tuin een A,B of C, dan ben je goed bezig. Zit je bij de E of F, dan is er nog een hoop te verbeteren. Volgens Willemstein neemt de belangstelling voor de duurzame tuin steeds meer toe.

Wat is het belangrijkste bij de duurzame tuin?

,,Leven, een tuin met A-Label zit vol leven. Er staan planten en bloemen, er komen vlinders, bijen en egels, er is water, er zijn natuurlijke materialen en de bodem is in balans. Ook is er hergebruik van water en materialen. De meest optimale situatie. Tegenover deze levende tuin staat de dode tuin bij het F-Label. Dan zit de tuin vol met bestrating, er is een schutting tot aan de grond waardoor er geen dieren in en uit kunnen, er is niets gedaan met wateropvang en er is niets gedaan met hergebruik. In zo'n tuin is het letterlijk een dooie boel."

Als je nu geen dode tuin wilt, maar wel een terras?

,,Ook in de duurzame tuin kun je gewoon op een terras zitten, maar dan wel met regenwaterdoorlatende klinkers of waterpasserende tegels. Dan loopt het water weg via de voegen en de kieren. Mensen zijn bang voor onkruid, maar je moet de boel niet compleet dichtstraten, hou ruimte voor de natuur."

Een andere manier van denken dus?

,,Ja, we moeten af van het netheidssyndroom in de tuin. Er mag best eens een plantje groeien op een plek die niet gewenst is. Vlinders en bijen vinden dat helemaal geweldig. Ik zeg altijd, als je veel onkruid hebt in je bestrating, dan heb je teveel bestrating. Het gaat om het natuurlijk evenwicht. Veel mensen klagen over beestjes in de tuin. Maar als je een mierenplaag hebt, dan is je tuin niet in balans. Mieren worden gegeten door vogels, door koolmeesjes en merels. Zorg dat je tuin aantrekkelijk is voor vogels."

Als je een mieren­plaag hebt, is je tuin niet in balans

Hoe populair is de duurzaamheidskeuring voor de tuin?
,,Er is een gestage groei. Wel is de duurzame tuin nog relatief onbekend, duurzaamheid stopt vaak bij het huis. Ik heb de keuringen opgepakt samen met mijn collega Sander Leuverink. We werken met een checklist van zeven punten, waaronder bodem, water, dieren, planten en energie. Uit de keuring komt een cijfer rollen, dat bepaalt wat voor label er wordt toegekend. We merken dat er steeds meer belangstelling komt. Mensen willen best een duurzame tuin, maar hebben vaak geen idee hoe dat moet."

Heb je tips om een hoge score te halen bij de keuring? 

,,Nou, het is niet voldoende om hier en daar een potplant op je terras te zetten, dan ben ik bang dat je nog steeds in F blijft hangen. Haal wat bestrating weg en zorg dat er dieren kunnen verblijven in je tuin. Vlinders hebben bloemen nodig voor nectar, vogels komen af op besjes, bijen zoeken bloemen die ze kunnen bestuiven. Haal de schutting eruit en plant een heg. Of zet de schutting wat hoger, zodat er egels en vogels onderdoor kunnen, en laat hem begroeien. Zorg dat je regenwater kunt opvangen. Met water in de tuin scoor je punten, zeker als het water hergebruikt wordt. Tegenwoordig zijn er mooie systemen om het water te verzamelen. Dan het gazon, dat moet je niet te kort maaien. Een strak gemaaid gazon is een monocultuur. Laat eens madeliefjes opkomen, dat vinden de bijen fijn en klavertjes voor de hommels."
Up-to-date blijven van het laatste nieuws uit Gouda en omgeving? Schrijf je in voor de dagelijkse nieuwsbrief. 


Uitstekend boek over bodemleven en compost:
Tuinieren zonder Gif: Alwin Seifert (*)

Alwin Seifert deelde met de antroposofen hun afkeer van de moderne landbouw, die kwalen bestreed met chemie en wel de uiterlijke kenmerken van de kwaal bestreed, maar niet de oorzaak. Voor Alwin Seifert die terugkeek naar een natuur, waar de mens niets aan had gedaan, lag daar het uitgangspunt. De bodem is bedekt in een doorgaand proces van toevoeging en compostering: denk aan de bladeren die vallen van de boom, die de bodem bedekken, beschermen en voeden.

De smaak van een appel van een wilde appelboom in een bos kon hij niet vergeten. In zijn tuin had hij een wegkwijnende boom, het was in de stad en hij besloot om daar verrijkte compost bij te voegen veel compost van blad met wat lemige aarde en beender- bloed- en hoornmeel in kleine hoeveelheden. Het resultaat was verbijsterend. De boom ging krachtige nieuwe scheuten vormen en legde de oude bast af.

Voor Alwin Seifert was de nieuwe compostmethode geboren.

(*) De reclames in het artikel zijn geent op siertuinen;-
Voor de akkerbouw zijn deze producten te duur.

Stacks Image 24

Stacks Image 28
Bodemleven meten via theezakjesproef
Hoe meer soorten bodemleven, hoe meer afbraak van organische stof en hoe meer graslandproductie. Dit blijkt uit een proef op twintig percelen in Noord-Nederland in het kader van het praktijkproject ‘Goud van Oud Grasland’. 
In de proef is gebruikgemaakt van theezakjes met gemakkelijk afbreekbare groene thee en moeilijk afbreekbare rooibosthee. De zakjes zijn op de percelen oude zeeklei in Friesland en Groningen begraven en na drie maanden is gekeken hoeveel thee er nog over is.
Maat voor hoeveelheid organische stof
De verteerde hoeveelheid thee is een maat voor de hoeveelheid organische stof. In bodems met meer soorten bodemleven (nematioden, potwormen, springstaarten, mijten en regenwormen) wordt meer thee en dus ook meer organische stof afgebroken. Veehouders verzilveren deze afbraak met een hogere grasopbrengst en een hoger ruweiwitgehalte. 
Zelf testen
Als een ondernemer wil weten welke percelen veel bodemleven bevatten, kan hij de eenvoudige en goedkope methode van de theezakjes gebruiken. Hoe meer de zakjes verteerd zijn, hoe talrijker het bodemleven.
Stacks Image 37
Aandacht voor bodemleven
In de bodem leven miljarden organismen, van -voor ons- onzichtbare bacteriën, schimmels en andere eencelligen tot duidelijk herkenbare regenwormen en engerlingen. Al deze organismen dragen bij aan de bodemvruchtbaarheid.

Hoewel we veel van de bodem weten, weten we heel erg veel nog niet. De organismen in de bodem vormen met met de planten een unieke samenleving. Voor eke plantensoort is dat weer anders. De complexiteit is te vergelijken met wat er gebeurt in ons lichaam, in onze darmen, in onze cellen en in ons bloed.
Pesticiden doden ook bodemleven. Zoals een
chemokuur naast de kankercellen ook de goede cellen verwoest. Onze cultuurgewassen krijgen elk jaar opnieuw een chemokuur.

Compost bevat een enorme hoeveelheid aan gezond bodemleven en organische mineralen.
In plaats van alleen maar verder gaan op de weg van kunstmest en pesticiden zou onze landbouwuniversiteit in Wageningen zwaar moeten inzetten een leerstoel compost. Er zijn aangepaste soorten compost nodig voor verschillende gewassen.
Gezond bodemleven betekent gezonde planten, die lekker smaken en zelf in grote mate resistent zijn tegen ziekteverwekkers en plagen.
Van bodemgezondheid bestaan bredere en smallere definities.

In alle definities gaat het om een goed biologisch functioneren van de bodem die leidt tot zowel een algemene en specifieke ziektewering die leidt tot een goede productie.

Bredere definities nemen hier ook fysische en chemische aspecten van de bodem in mee en besteden ook aandacht aan andere doelen dan productie zoals emissies en biodiversiteit

Het Inzicht in bodemgezondheid moet zich ook richten op de biologische aspecten en ziektewerendheid van de bodem.

Stacks Image 44

Pioniersvegetatie.


Op elke bodem zien we planten opkomen. De planten die het eerst opkomen noemen we pioniersvegetatie. Deze planten leven samen met het bodemleven en verrijken het bodemleven, waardoor er andere soorten kunnen gedijen.

Wij mensen houden van een monocultuur. Perken mogen een paar soorten hebben en de rest moet weg, dat noemen we onkruid. Juist dat onkruid is vaak de pioniersvegetatie. Die de bodem gezond maakt en rijker. Mieren en spinnen moeten ook weg. Weg met al dat leven.


Om de monocultuur in stand te houden schoffelen we onkruid weg en nog erger, spuiten we gif. Roundup is zo een onkruidverdelger, ontwikkeld door het bedrijf Monsanto. Het is een van de meestgebruikte bestrijdingsmiddelen ter wereld, en is al sinds 1974 op de markt. Het wordt veel gebruikt in de landbouw, maar consumenten kunnen het ook bij tuincentra kopen om onkruid in hun tuin te bestrijden. Een van de actieve bestandsdelen in Roundup is de stof glyfosaat. Daarover is wereldwijd veel te doen omdat het giftig zou zijn, al stellen Europese en Amerikaanse autoriteiten dat het veilig te gebruiken is.

Een gezonde bodem bevat meer dan 100 - 200 kg regenwormen per m3 .We treffen nu veel bodems aan waar wormen vrijwel zijn verdwenen. Wormen eten plantenresten voegen er kalk aan toe. De regenworm uitwerpselen worden weer verder verteerd door bodem bacteriën. Uit dat materiaal nemen planten voedingsstoffen en micronutriënten op om te groeien en resistent te worden te ziektes en plagen. Ook zorgen wormen voor een goede waterdoorlaatbaarheid door gangetjes die ze graven.

Wormanatom

Regenwormen zijn natuurlijke bladharken. Laat het blad onder de bomen in de herfst lekker liggen. De wormen ruimen het op . En maken de bodem daarmee gezonder.

Het is natuurlijk lekker makkelijk. Spuiten en je bent van je onkruid af. We sluiten onze ogen voor de lange-termijn-effecten voor het bodemleven, het grondwater, de insecten, en dus de volgels. Kleigrond houdt gif decennia lang vast. De sloten bevatten daarom ook gif. Er is geen sloot meer waar we water uit kunnen drinken zonder ziek te worden. Logisch dat de kikkers en salamanders en al het ander waterleven steeds meer verdwijnt. Vissen leven in water. Ook dat water bevat de pesticiden, de WC-eend bestanddelen, de medicijnresten en al het andere chemische afval dat we in het water dumpen. Het kan niet anders dan dat de vissen die wij als voedsel gebruiken ook gif bevatten.

We willen goedkoop voedsel en er niet veel werk aan hebben. In de middeleeuwen werkte 10 mensen in de West-Europese laagvlakte op één hectare. De opbrengst was 1.200 kg graan per hectare., waarvan er 200 kg bewaard moest worden voor zaaien.
Nu werkt de een boer met één medewerker op 100 hectare en is er een opbrengst van 9.000 kg graan per hectare, waarvan 100 kg bewaard moest worden voor zaaien. De moderne boer heeft gps gestuurde machines, dieselolie, kunstmest en pesticides tot zijn beschikking. De bodem waarop hij werkt is biologisch uitgeput. Om resultaat te halen moet de boer kunstmest gebruiken en spuiten.

De weg naar gifvrije en uitgebalanceerde biologische landbouw is bijzonder ingewikkeld. Gif levert op kortere termijn veel besparing in werk en levert samen met kunstmest enorme oogsten. Op langere termijn maken we de bodem biologisch steeds armer. Fruit gaat minder goed smaken en ook groenten verliezen bouwstoffen die gezond voor ons zijn. Bij een gezond en gevarieerd voedingspatroon functioneren de mitochondriën, de ‘energiefabriekjes van onze cellen’, optimaal. Goede voeding kan zelfs ziektes kan omkeren.

De moderne landbouw produceert bijvoorbeeld uien die minder lang goed blijven. Insecten verdwijnen en daarmee de planten bestuiving. Tenslotte wordt de aarde voor ons niet meer leefbaar. Het zal ontegenzeggelijk veel duurder worden om biologisch verantwoord voedsel te verbouwen voor de gehele wereldbevolking. We zullen moeten gaan accepteren dat we luxe moeten inleveren om een gezonde aarde mogelijk te maken.

De VN bracht in mei 2019 een rapport uit: First Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services. De teloorgang van biodiversiteit is (niet wordt maar is) een veel groter probleem dan het klimaatprobleem. Link naar de bibliotheek.

superfood

Uit de nog schaars overgebleven streken met natuurijk voedsel in de wereld halen we exotische voedingsproducten naar het westen. Superfood noemen we dat. Zoals Quinoa, Baobab, Chiazaden, Goji bessen e.d. De vraag hiernaar is logisch. In deze gewassen zitten nog de micro nutriënten die ons eigen massavoedsel veel minder bevat. Het succes van deze superfoods maakt dat de vraag toeneemt en de moderne landbouw wordt ingeroepen om de oogsten te vergroten.
Ja en hoe doen we dat? Natuurlijk met kunstmest en gif..


Je kop in het zand steken gaat niet helpen. Ga biodiversiteit studeren en leer het bodemleven begrijpen. We hebben nog veel meer kennis nodig om nieuwe landbouwmethodes te ontwikkelen die samen met de natuur werken.

Circulaire economie is een logistieke oplossing om mogelijk minder energie te gebruiken maar draagt niet fundamenteel bij aan het verbeteren van bodemleven. Een gezond bodemleven is de basisvoorwaarde waar we als eerste aan moeten werken.


Stacks Image 39

Een tegengeluid: en gij gelooft dat?

96d76810967a0bfbd00c75a4d2017ab4

Pesticidenmaker Syngenta omarmt groene doelen

In een dubbelinterview leggen Syngenta-ceo Erik Fyrwald en Louise Fresco, de nieuwe Syngenta-commissaris en bestuursvoorzitter van Wageningen Universiteit, uit waarom pesticiden volgens hen ten onrechte een slechte naam hebben.

“ Erik Fyrwald neemt het woord 'pesticiden' niet in de mond. Dat klinkt de ceo van multinational Syngenta, onderdeel van het Chinese ChemChina, kennelijk te veel naar dood en verderf. De 28.000 werknemers in meer dan 90 landen waaraan hij leiding geeft, produceren gewasbeschermingsmiddelen. Geen landbouwgif, benadrukt Syngenta. Gewasbeschermingsmiddel? Of gif? Hoe teer dit punt ligt, blijkt ook na afloop van het dubbelinterview dat Het Financieele Dagblad heeft met Fyrwald en Louise Fresco, de bestuursvoorzitter van de universiteit Wageningen (WUR). Zij is sinds kort commissaris bij Syngenta, dat ook een belangrijke Nederlandse divisie heeft. Zelfs uit de vragen die aan Fyrwald en Fresco zijn gesteld, proberen Syngenta en de WUR de term pesticiden systematisch uit de concept-tekst te verwijderen.”

Lees het artikel uit het FD